«Свабода слова ў свеце ўпала на 10%»: ЮНЕСКА зафіксавала гістарычны рэкорд

Галоўны трывожны трэнд — самацэнзура сярод журналістаў павялічылася на 63%, а напады на супрацоўнікаў СМІ сталі сістэмнымі: фізічныя, лічбавыя і юрыдычныя.

ЮНЕСКА апублікавала даклад аб глабальных тэндэнцыях у сферы свабоды меркаванняў і журналістыкі ў перыяд з 2022 па 2025 гады.

Паводле справаздачы, свабода выказвання меркаванняў у свеце знізілася на 10% з 2012 года — гэта рэкордны ўзровень за апошнія дзесяцігоддзі. У той самы час самацэнзура сярод журналістаў павялічылася на 63%, што складае прыкладна 5% штогадовага росту.

З 2022 па 2025 год загінулі 186 журналістаў у зонах ваенных канфліктаў, што на 67% больш у параўнанні з папярэднім перыядам (2018–2021 гады). У 2025 годзе колькасць загінуўшых журналістаў дасягнула 93, з якіх 60 — у зонах канфліктаў.

Нягледзячы на ​​міжнародныя абавязацельствы па барацьбе з беспакаранасцю за забойствы журналістаў, адказнасць надыходзіць вельмі рэдка. Узровень беспакаранасці знізіўся з 95% у 2012 годзе да 85% у 2024 годзе, аднак большасць злачынстваў застаюцца нерасследаванымі.

Журналісты сутыкаюцца з ростам колькасці пагроз — фізічных, лічбавых, прававых, якія прымушаюць іх пакідаць свае дамы. Так, з 2018 года больш за 900 журналістаў у Лацінскай Амерыцы і Карыбскім рэгіёне былі вымушаны эміграваць.

Павялічылася анлайн-агрэсія, асабліва ў адносінах да жанчын у сферы медыя. Згодна з новым даследаваннем Міжнароднага цэнтра для журналістаў (ICFJ), у 2025 годзе 75% журналістак і супрацоўніц СМІ сутыкнуліся з гвалтам у лічбавым асяроддзі, у параўнанні з 73% у 2020 годзе.

«Свабода выказвання меркаванняў і доступ да інфармацыі — гэта не прывілей, а фундаментальная ўмова для ўстойлівага свету, — заяўляе генеральны дырэктар ЮНЕСКА Халед аль-Анані. — Сутыкнуўшыся з гістарычным рэгрэсам, мы павінны аб’яднаць намаганні для абароны права кожнага думаць, пісаць і інфармаваць. ЮНЕСКА працягне ўзначальваць глабальныя намаганні па ўмацаванні плюралізму і забеспячэнні таго, каб разнастайнасць меркаванняў не толькі абаранялася, але і актыўна падтрымлівалася».

Сярод пазітыўных тэндэнцый даклад ЮНЕСКА адзначае:

• З 2020 па 2025 год 1,5 мільярда чалавек атрымалі доступ да сацыяльных сетак і месэнджэраў, што пашырае магчымасці грамадзянскага ўдзелу па ўсім свеце.
• Супрацоўніцтва ў расследавальніцкай журналістыцы развіваецца, павялічваючы колькасць значных трансгранічных расследаванняў. У медыяарганізацыях ствараюцца аддзелы па праверцы фактаў.
• Заканадаўства, якое прызнае правы мясцовых і супольных медыя, пашыраецца ва ўсім свеце, забяспечваючы важную крыніцу надзейнай інфармацыі для мясцовага насельніцтва.

Цалкам даклад чытайце тут (на англійскай мове)

Даклад ЮНЕСКА «Глабальныя тэндэнцыі ў сферы свабоды выказвання меркаванняў і развіцця СМІ» публікуецца кожныя чатыры гады. Выпуск 2022–2025 гадоў пад назвай «Журналістыка: фармуючы свет у імя міру» заснаваны на дадзеных больш за 100 экспертаў у галіне свабоды выказвання меркаванняў і развіцця СМІ, а таксама на сотнях акадэмічных і інстытуцыйных крыніц. Гэта адзіная глабальная справаздача, якая аналізуе тэндэнцыі свабоды выказвання меркаванняў і журналістыкі за шматгадовы перыяд. Асноўная частка звестак была сабрана са студзеня 2022 па снежань 2025 года.