• Актуальнае
  • Медыяправа
  • Карыснае
  • Накірункі працы і кампаніі
  • Агляды і маніторынгі
  • Рэкамендацыі па бяспецы калег

    «Для мяне літаратура — гэта душ Шарко, які прабуджае чалавека ад сноў», — 12 цытатаў з выступу Сарокіна ў Менску

    29 траўня ў інтэлектуальным клюбе нобэлеўскай ляўрэаткі Сьвятланы Алексіевіч адбылася сустрэча з расейскім пісьменьнікам, адным з найбольш яркіх прадстаўнікоў канцэптуалізму і сацарту Ўладзімірам Сарокіным. Тэма — «Жорсткая славеснасьць».

    Раманы Ўладзіміра Сарокіна правакуюць неадназначную рэакцыю ня толькі ў крытыкаў, але і ў самых літаратурна недасьведчаных чытачоў. Некалькі гадоў таму некаторыя ўдзельнікі руху «Нашы» пад арыю Ленскага спускалі кнігі Сарокіна ў вялізны ўнітаз.

    Уладзімір Сарокін — ляўрэат прэміяў Андрэя Белага, «НОС», «Вялікая кніга» ды іншых. Ягоныя кнігі перакладзены на дзясяткі моваў. Найбольш вядомыя творы Сарокіна: «Трыццатае каханьне Марыны» (1984), «Месяц у Дахау» (1994), паэма ў прозе «Блакітнае сала», «Эрас Масквы» (2000), «Дзень апрычніка» (2006), «Цукровы Крэмль» (2008), «Тэлурыя» (2013), «Манарага» (2017).

     

    Алексіевіч: «Я б не сказала, што мне ўсе рэчы Сарокіна падабаюцца. Але ён заўсёды чапляе»

    Уладзімір Сарокін і Сьвятлана Алексіевіч

    Гаспадыня інтэлектуальнай дыскусійнай пляцоўкі, нобэлеўская ляўрэатка Сьвятлана Алексіевіч прадставіла свайго госьця:

    «Уладзімір Сарокін — вельмі цікавая зьява ня толькі ў расейскай літаратуры, але і ва ўсясьветнай. Я шмат ежджу па сьвеце, і калі пытаюся, каго з расейскіх творцаў больш за ўсіх друкуюць, мне кажуць, што Людмілу Уліцкую і Ўладзіміра Сарокіна. Ён стварыў свой сьвет, цэлы асобны сьвет. А ягоны „Дзень апрычніка“ прарочы. Калі толькі я яго прачытала, мне здалося, што гэта вельмі вялікая мэтафара. Але літаральна празь некалькі гадоў гэта стала нашай рэальнасьцю. Усё збылося.

    Калі я бачу інтэрвію з Валодзем, калі выходзяць яго новыя кнігі, мне надзвычай цікава, як рухаецца ягоная думка. Гэта асаблівы сьвет са сваімі сувязямі, сваім пранікненьнем углыб. Я б не сказала, што мне ўсе ягоныя рэчы падабаюцца. У яго своеасаблівы сьвет мэтафары, ня мой сьвет. Думаю, і яму ня ўсё маё падабаецца. Але ён заўсёды чапляе».

     

    «Я вырас у таталітарнай дзяржаве, дзе ўсё было насычана гвалтам»

    Галоўны папрок чытачоў, крытыкаў, літаратараў да творчасьці Ўладзіміра Сарокіна ў тым, што ён піша вельмі жорсткія рэчы. На гэты папрок ён адказвае так:

    «Мне хочацца запытацца: а ў якім сьвеце мы жывём? Я вырас ў таталітарнай дзяржаве, дзе практычна ўсё — зь дзіцячага садка, са школы — было насычана гвалтам, як паветрам. Мы гэтым дыхалі, гэтым жылі. І калі цяпер кажуць, што ў рускіх назапасілася вельмі шмат злосьці, дык 70 гадоў мы варыліся ў гэтай крывавай поліўцы вайны з чалавечым пачаткам! Таму ў мяне вось такая „жорсткая славеснасьць“. Але ёсьць пісьменьнікі, якія ўспрымаюць літаратуру як нейкае ўтульнае крэсла, куды можна сесьці, расслабіцца і забыцца. Гэта іхны шлях.

    Для мяне літаратура — гэта душ Шарко, які чалавека прабуджае ад сноў. У мяне іншай літаратуры не атрымліваецца. Я хачу папярэдзіць публіку, якая прыйшла сюды мяне паслухаць: я ў многім вас расчарую. Калі пісьменьніку ёсьць што дадаць да сваіх твораў, ён штосьці недапісвае. Але я дапісваю. Я пастараюся казаць шчыра, хоць гэта не зусім мой жанр».

    Уладзімір Сарокін, Сьвятлана Алексіевіч і амбасадар Швэцыі ў Беларусі Мартын Обэрг

    Уладзімір Сарокін, Сьвятлана Алексіевіч і амбасадар Швэцыі ў Беларусі Мартын Обэрг

     

    «Для кожнай новай кнігі трэба забіць у сабе старога пісьменьніка, змыць кроў з рук і пачаць зь белага аркуша»

    Літаратура для Ўладзімера Сарокіна — гэта выбар мовы і выбар інтанацыі для гісторыі:

    «Уявіце, калі б „Лаліта“ Набокава была напісаная мовай Фолкнера. А „Масква—Петушкі“ Ерафеева — мовай савецкай прозы. Нічога б не атрымалася. Мова вельмі важная, мова „вешчая“.

    Усё сваё літаратурнае жыцьцё я працаваў рознымі мовамі. Пачаў з рэканструкцыі сацрэалізму, мяне прыцягвала гэтая ўжо тады мёртвая мова — гэта быў пачатак 1980‑х. Ужо тады гэта „выраджалася“, было як „выкапень“, бо ў жыцьці гаварылі па-іншаму. І вось ўзрываць гэтыя мёртвыя моўныя пласты было велічэзным задавальненьнем — ад гэтага выдзялялася магутная энэргія.

    У канцы 1980‑х я пачаў працаваць з мовай вялікай рускай літаратуры ХІХ стагодзьдзя. І гэта таксама была ў многім мёртвая мова. У 1990‑х было „Блакітнае сала“, мова будучыні — сымбіёз хайтэку і стылізацыі.

    У мяне прынцып адзін: я хачу кожную сваю кнігу напісаць у яе стылі. Для кожнай кнігі трэба як бы стаць новым пісьменьнікам: забіць у сабе старога пісьменьніка, змыць кроў з рук і пачаць ўсё зь белага аркуша».

     

    «Назавіце мяне постмадэрністам — я ня супраць»

    «Мы жывем у імкліва зьменлівым часе. Магчыма, таму і няма вялікага расейскага раману пра Расею 1980–90‑х. Ёсьць асобныя аскепкі, раскіданыя па розных тэкстах: штосьці ў Віктара Пялевіна, штосьці ў Віктара Ерафеева, штосьці ў Людмілы Ўліцкай — ва ўсіх патроху. Гэта якраз сьведчыць пра тое, што любыя спробы сёньня з дапамогай усялякіх “-ізмаў“ патлумачыць гэта вельмі сьціслы літаратурны працэс — гэта ўдзел крытыкаў.

    Назавіце мяне постмадэрністам — я ня супраць насамрэч. Я ня супраць нават, што „Ледзяная трылёгія“ — гэта „сайнс-фікшн“. Гэта права на клясыфікацыю, ня больш за тое. Мне здаецца, што пройдзе час, мы ўбачым і гэты час, і тое, што было напісана за гэты час. Пакуль гэтага не відаць, мне так здаецца. Магчыма, таму, што я цяпер знаходжуся ў цэнтры літаратурнага цыклёну».

     

    Пра маскоўскі канцэптуалізм і андэрграўнд, які стаў унівэрсытэтам для Сарокіна

    У 1975 годзе, быўшы студэнтам, я выпадкова трапіў у майстэрню да мастака Эрыка Булатава. Як мастак я захапляўся тады сюррэалізмам і маляваў графічныя сюррэалістычныя работы. Мая зубная лекарка прапанавала паказаць мае карціны знаёмаму мастаку. І я трапіў у гэтае асяродзьдзе, і потым цалкам выпадкова пад уплывам гэтага кола стаў займацца літаратурай.

    Гэта была зусім унікальная зьява. Я яе параўноўваю… ведаеце, раней лаўцы жэмчугу апускаліся на дно ў такіх званах. Гэты андэрграўнд для нас быў звонам чыстага азону ў сьпёртым паветры Масквы. Штосьці было ў Піцеры, Новасыбірску, Краснаярску, Прыбалтыцы… У Маскве тады была даволі магутная канцэнтрацыя падпольных мастакоў, літаратараў — пасьля хрушчоўскай адлігі. У асноўным яны пазнаёміліся пасьля славутай выставы абстракцыяністаў, пасьля фэстывалю моладзі. А пісьменьнікі, як мне паведаміў ўжо нябожчык Юры Мамлееў, усе перазнаёміліся ў курылцы Ленінскай бібліятэкі, дзе чыталі забароненую філязофскую літаратуру. І гэтае кола практычна было маім унівэрсытэтам. Я яго прайшоў, там загартаваўся і стаў самадастатковай творчай асобай. Цяпер гэтага асяродку ўжо не існуе: хто памёр, хто зьехаў, хто перастаў займацца творчасьцю — так бывае. Зьмянілася і культурная сытуацыя.

    Эрык Булатаў і Ільля Кабакоў — гэта мастакі ўсясьветнага ўзроўню, я ім вельмі ўдзячны. Гэты быў незабыўны час. Гэта быў прарыў».

     

    «Пасьля “Тэлурыі“ я 3 гады не пісаў раманаў, пасьля “Сэрцаў чатырох“ — 7 гадоў. Шум стаіць, і ты ня чуеш тонкіх вібрацый»

    «Ёсьць фізыка і ёсьць мэтафізыка. Мэтафізыка — гэта тое, што большае за нас, большае за фізыку. Большыя за нас Сусьвет, сьмерць, страх; каханьне, безумоўна. Ёсьць пісьменьнікі, якія могуць гэта выразіць, а ёсьць — якія абмяжоўваюцца толькі фізыкай. Усе вялікія пісьменьнікі, канечне ж — мэтафізыкі: Дастаеўскі, Талстой, Джойс, Каўка, Набокаў, Мамлееў.

    Вядома ж, я сачу за рознымі публікацыямі, чытаю аналітыку, дасьледаваньні. Але ўсё ж такі аналітыка — гэта ня мой пачатак, у мяне іншы занятак. У мяне ёсьць нейкая антэна, якая штосьці ўлоўлівае — у многім неасэнсавана. Як сказаў паэт андэрграўнду Ян Сатуноўскі, „асэнсаваныя прадчуваньні — не сапраўдныя“. Я згодны зь ім. Таму штосьці атрымліваецца, калі ты даеш свабоду гэтай антэне, і яна сама правільна настройваецца, бяз націску і сьпешкі. Калі яна не працуе, лепш памаўчаць. Пасьля „Тэлурыі“ я 3 гады не пісаў, пасьля „Сэрцаў чатырох“ я 7 гадоў не пісаў раманы. Таму што шум стаіць і ты ня чуеш тонкіх вібрацый».

    Амбасадар Чэхіі ў Беларусі Мілан Экерт з кнігамі Сарокіна і Алексіевіч у перакладзе на чэскую мову

    Амбасадар Чэхіі ў Беларусі Мілан Экерт з кнігамі Сарокіна і Алексіевіч у перакладзе на чэскую мову

    «Мы жывём у драматычны час распаду велізарнай імпэрыі»

    «Пачуцьцё такое, што мы на адным вялізным іржавым „Тытаніку“, у якога пад кілем ужо вельмі шмат дзірак — я кажу пра Расею. Але, тым ня менш, ён кудысьці плыве, у салёне грае музыка, танцуюць пары, у бары штосьці наліваюць. Але ўжо відаць, што палуба дала крэн, мэбля едзе паціху, і ўжо рухаецца паверхня…

    Мы жывём у драматычны час распаду велізарнай імпэрыі. Ён ідзе розным цыклямі: з агоніяй, з паранояй, зь ярасьцю, са страхам, з ахвярамі, з вар’яцтвам, асьцярогамі. Гэта аб’ектыўны працэс. Колькі ён будзе доўжыцца, невядома».

    «Нідзе ў сьвеце так шмат, магутна і падрабязна не перакладаюць рускамоўную літаратуру, як у Нямеччыне»

    «У мяне шмат зьвязана зь Нямеччынай, дзе я ўпершыню апынуўся ў 1988 годзе: выданьне кніг, тэатральныя пастаноўкі, лекцыі, у мяне там шмат сяброў, я там цяпер жыву (у Падмаскоўі і ў Бэрліне). У мяне ёсьць сталыя нямецкія чытачы, пачынаючы з 1990 году. Яны ведаюць, чаго чакаць ад мяне.

    У пасьляваенных немцаў вельмі вялікі страх перад уласнай культурай, які кампэнсуецца вялікім інтарэсам да іншых культур. Нідзе ў сьвеце так шмат, магутна і падрабязна не перакладаюць рускамоўную літаратуру, як у Нямеччыне. Улічваючы, што там выйшлі практычна ўсе мае кнігі, мне ня трэба нічога тлумачыць немцам пра Расею — яны ведаюць, што там адбываецца. Асабліва мне дадаць няма чаго. А вось на пытаньне, што будзе, я ня ведаю адказу. Ёсьць абсалютна загадкавыя рэчы. Самая папулярная мая кніга ў Нямеччыне — „Мяцеліца“, наклад яе большы за расейскі. Для мяне гэта загадка».

    Сарокін падпісвае свае кнігі

    Сарокін падпісвае свае кнігі

     

    «Кніга — гэта вельмі моцны наркотык»

    «Лепш чытаць кнігі, чым піць альбо калоцца. Па-другое, кніга дапамагае нам набыць уласную ідэнтычнасьць. Я б не сказаў, што моладзь стала менш чытаць. Яны шмат чытаюць, нават болей, чым некалі мы, бо ў іх нашмат магчымасьцяў. Нам раман давалі на ноч, і трэба было за ноч прачытаць, напрыклад, кнігу Набокава.

    Чым кніга добрая? Я пра гэта напісаў апошні раман „Манарага“. Кніга — гэта рэч: як пінжак, як любімы кіёк. У кнігі ёсьць пах, вага, ёсьць шоргат старонак. На кнігу можна паставіць чайнік, можна яе пакласьці пад падушку, можна абліць сьлязамі, віном, можна яе забыцца ў цягніку. Ёсьць вобраз кнігі, і ён цягне за сабой вялізны міт. Ці разбурыцца гэты міт, ня ведаю. Гэта ўжо пытаньне да ўсіх нас».

     

    «Жанчыны — гэта касьмічныя істоты. Тое, што жанчын торкнула, мужыкоў ламала»

    «Я заўсёды любіў жанчын і вельмі іх паважаў, я вельмі ўдзячны ім. Таму што ўсе лёсавызначальныя для мяне рэчы ішлі праз жанчын. Нават гісторыя зь мілай зубной лекаркай, якая прывяла мяне да мастака Эрыка Булатава… Я ў 1980‑я гады напісаў раман „Трыццатае каханьне Марыны“ — пра савецкую жанчыну…

    Я думаю, што Сьвятлана Алексіевіч ведае жанчын лепш за мяне, яна напісала цудоўную кнігу, дзе вайна супярэчыць жаночаму пачатку. Я ў дзяцінстве і пазьней адчуваў, наколькі балючая савецкая ўлада менавіта для жанчын, наколькі яна іх нявечыць і якім гераічным чынам яны выжываюць і захоўваюць свой пачатак. Жанчыны — гэта касьмічныя істоты. Тое, што жанчын торкнула, мужыкоў ламала. Галоўнай гераіняй для мяне ў 1970–80‑я гады была жанчына. Ня ведаю, фэмінізм гэта ці не, але я ня супраць. Дзякуй Богу, што ў Менску так шмат прыгожых жанчын!»

     

    «У беларусаў на тварах — выраз насьцярожанай заклапочанасьці»

    «У Менск я прыехаў упершыню ў жыцьці. Тут мне спадабаліся аўсянка, дранікі, тварог зь мёдам, а бліны — гэта нешта незямное! Мне здаецца, што за суткі цяжка нешта адчуць. Хачу вярнуцца сюды яшчэ і абавязкова зьезьдзіць у Белавескую пушчу. Я ўнук лесьніка, вельмі люблю дрэвы. Думаю, мяне на штосьці гэта натхніць. У вас незвычайныя месцы — я штосьці адчуў сёньня.

    Я ўбачыў на вуліцы твары людзей. Можа, раніцай яны ня надта прачнуліся, але ў беларусаў на тварах — выраз насьцярожанай заклапочанасьці. І гэта было нечакана. У Расеі такое было ў 1990‑х гадах».

     

    «Ад Нобэлеўскай прэміі я не адмоўлюся»

    На пытаньне дэпутаткі Палаты прадстаўнікоў, намесьніцы старшыні Таварыства беларускай мовы Алены Анісім, ці мог бы Сарокін стаць нобэлеўскім ляўрэатам і за які раман яму было б прыемна атрымаць прэмію, расейскі пісьменьнік адказаў коратка:

    «Ня трэба было б адказваць на гэтае пытаньне, але я адкажу: я не адмоўлюся ад Нобэлеўскай прэміі».

    Самыя важныя навіны і матэрыялы ў нашым Тэлеграм-канале — падпісвайцеся!
    @bajmedia
    Найбольш чытанае
    Акцэнты

    Как найти и удалить свои старые комментарии в Instagram, Telegram, YouTube, TikTok и «Вконтакте»

    12.02.2024
    Акцэнты

    Теперь консул может только изъять паспорт. Что означает новый указ для белорусов, уехавших из страны?

    Очередное решение властей, которое поражает в правах белорусов.  Лукашенко подписал указ, которым изменил порядок выдачи документов в посольствах и консульствах за границей. Теперь там нельзя продлить или получить паспорт. Как же быть? Комментирует юридическая служба БАЖ.
    05.09.2023
    Акцэнты

    30-годдзе за кратамі — сёння ў зняволенай журналісткі Кацярыны Андрэевай дзень народзінаў

    Кацярына Андрэева мусіла сустрэць «круглую» дату на волі — 5 верасня 2022 года сканчаўся яе несправядлівы тэрмін у калоніі. Але не. 7 красавіка 2022-га сям’і палітзняволенай журналісткі стала вядома, што ёй выставілі новае абвінавачанне. 13 ліпеня 2022 года Кацярыну прызналі вінаватай «у выдачы замежнай дзяржаве, міжнароднай альбо замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку дзяржаўных сакрэтаў Рэспублікі Беларусь». Суддзя Гомельскага абласнога суда Алег Харошка прызначыў ёй яшчэ 8 год пазбаўлення волі.
    02.11.2023
    Кожны чацвер мы дасылаем на электронную пошту магчымасці (гранты, вакансіі, конкурсы, стыпендыі), анонсы мерапрыемстваў (лекцыі, дыскусіі, прэзентацыі), а таксама самыя важныя навіны і тэндэнцыі ў свеце медыя.
    Падпісваючыся на рассылку, вы згаджаецеся з Палітыкай канфідэнцыйнасці