• Актуальнае
  • Медыяправа
  • Карыснае
  • Накірункі працы і кампаніі
  • Агляды і маніторынгі
  • Рэкамендацыі па бяспецы калег

    Той выпадак, калі газета выратавала тысячы жыццяў. У якім стане цяпер украінская журналістыка

    Другі запар Дзень незалежнасці Украіна адзначае ва ўмовах вайны, што наўпрост адбіваецца на працы медыя. У гэты цяжкі час для прафесіі загінулі больш за 70 журналістаў. Да таго ж некаторыя рэпарцёры ў лепшым выпадку перажылі рэлакацыю, у горшым — зазналі палон і катаванні.

    Аднак украінскія СМІ з годнасцю трываюць выпрабаванні. Нават падчас цяжкіх баёў у Бахмут дастаўляліся газеты, расказвае ў гутарцы з БАЖ кіраўнік Нацыянальнага саюза журналістаў Украіны (НСЖУ) Сяргей Таміленка.

    Расстраляная свабода слова: 70 загінулых, некаторыя ў палоне

    Відавочна, што ўкраінскую незалежную журналістыку ўспрымаюць як пагрозу для расейскага наступу. Рэпарцёры і прадстаўнікі медыя часта становяцца мішэнню для агрэсараў.

    Па звестках НСЖУ, падчас вайны загінулі больш за 70 супрацоўнікаў медыя. Частка — у выніку выканання прафесійных абавязкаў, частка — у шэрагах ЗСУ, частка — як грамадзянскія ахвяры.

    Апошняя на дадзены момант трагедыя здарылася ў чэрвені 2023 года ў Краматорску, калі ад расійскай ракеты загінула вядомая праваабаронца, пісьменніца Вікторыя Амеліна, якая дакументавала ваенныя злачынствы.

    Лёс некаторых журналістаў, якія засталіся на часова акупаванай тэрыторыі, дагэтуль невядомы. Гучная гісторыя адбылася ўвесну ў Мелітопалі, дзе расейцы затрымалі вядомую журналістку Ірыну Леўчанка (раней яна працавала для выдання «Тэлеграф») і кінулі «на падвал».

    У саюзе журналістаў лічаць, што злачынствы супраць журналістаў павінны разглядацца асобным чынам падчас трыбунала. Праект, у межах якога акумулююцца доказы, носіць сімвалічную назву «Расстраляная свабода слова».

    — Мы дакументуем сведчанні журналістаў, якія пацярпелі ў выніку расійскага ўварвання, і іх блізкіх, — кажа Сяргей Таміленка. — На сёння зафіксаваныя больш за сто сведчанняў, якія перададзеныя праваабарончай ініцыятыве «Трыбунал для Пуціна».

    «Людзі нават абдымалі і цалавалі газету»

    Нягледзячы на рэгулярныя ракетныя абстрэлы і рызыку для жыцця, большасць журналістаў па-ранейшаму застаюцца ва Украіне. Прычым частка — на фронце ці ў прыфрантавой зоне.

    — Сітуацыя на дэакупаваных тэрыторыях складаная, — не хавае Сяргей Таміленка. — Там зруйнаваная інфраструктура, распаўсюд інфармацыі вельмі абмежаваны. Гэта вялікі выклік для нас усіх.

    Аднак для краіны, дзе захаваліся моцныя традыцыі свабоды слова, нават такія ўмовы — не перашкода. Кіраўнік НСЖУ расказвае пра ініцыятыву па аднаўленні выпуску і распаўсюду перыёдыкі на вызваленых тэрыторыях:

    — Шукаем матэрыяльныя рэсурсы, каб прафінансаваць першыя выпускі газет. Такім чынам атрымалася адрадзіць 28 выданняў у Данецкай, Харкаўскай, Чарнігаўскай, Мікалаеўскай абласцях. Для чытачоў гэта важная крыніца інфармацыі, якая натхняе людзей на будучыню.

    Так, пасля васьмі месяцаў акупацыі выйшла газета «Вісті Снігурівщини» ў Мікалаеўскай вобласці. Яе выпуск аднавіўся ўжо на дзясяты дзень пасля вызвалення Снігяроўкі.

    — Людзі нават абдымалі і цалавалі газету. Для іх такое блізкае і роднае выданне — сімвал Украіны і перамогі, — распавядае Сяргей Таміленка.

    Яшчэ адзін яскравы прыклад — бахмуцкая газета «Вперед», друк якой аднавіўся з кастрычніка 2022 года. Галоўная рэдактарка Святлана Аўчарэнка цяпер працуе з Адэсы.

    Падчас баёў за Бахмут газету спачатку дастаўлялі валанцёры, а пасля — салдаты. Яе распаўсюджвалі сярод людзей, якія хаваліся ў падвалах.

    Як кажа Святлана Аўчарэнка, гэта дазволіла выратаваць жыццё тысячам людзей. У артыкулах журналісты абвяргалі словы расійскай прапаганды, якая прапаноўвала заставацца ў горадзе. Але газета заклікала эвакуявацца: «Украіна вас чакае».

    У выніку жорсткага супрацьстаяння горад зруйнаваны. Аднак «Вперед» па-ранейшаму выходзіць і газета трапляе ў рукі бахмутаўцаў, якія вымушаныя былі пераехаць у Харкаў, Днепр і іншыя рэгіёны.

    Гэта сведчанне таго, навошта на базісным узроўні патрэбна журналістыка і колькі каштуе інфармацыя ў крызісных умовах. Цяжка пераацэньваць яе значэнне.

    «Адзіны прыярытэт улады — падтрымка тэлерадыёмарафону»

    Найбольшым выпрабаваннем, мяркуе Сяргей Таміленка, стала пагаршэнне эканамічнага становішча, што наўпрост адбілася на медыясферы. Канешне, яшчэ ёсць бізнесы і сэрвісы, якія зацікаўленыя ў рэкламе, але цяперашнія аб’ёмы манетызацыі немагчыма параўнаць з мірным часам.

    Сітуацыя нечым нагадвае становішча беларускіх незалежных медыя, якія сутыкнуліся з немагчымасцю зарабляць грошы на рэкламе, а могуць разлічваць толькі на грантавую падтрымку і данаты чытачоў.

    — Вайна руйнуе эканамічныя асновы. Адпаведна, частка медыя зачыняюцца, журналісты звальняюцца, — канстатуе кіраўнік НСЖУ.

    Ён заўважае, што ўрадавай падтрымкі няма. З аднаго боку, зразумела, што асноўныя сілы накіраваныя на абарону краіны і падтрымку арміі. З іншага — востра паўстае пытанне аб выжыванні незалежнай журналістыкі.

    Зразумела, украінскім медыя дапамагае міжнародная супольнасць. У прыватнасці, для журналістак-уцякачак рэалізуецца праграма ў Косава, якая стала магчымай дзякуючы падтрымцы ўрада Германіі.

    Аднак гаворка, хутчэй, пра кароткатэрміновыя праграмы, а не пра ўстойлівую мадэль існавання. Што ж будзе, калі прыярытэты ў донараў раптоўна зменяцца?

    Пэўныя негатыўныя наступствы ўжо назіраюцца — скарачаецца асартымент СМІ, асаблівае хваляванне выклікае доступ чытачоў у рэгіёнах да мясцовай інфармацыі, звяртае ўвагу Сяргей Таміленка.

    — Адзіны прыярытэт улады — падтрымка тэлерадыёмарафону, — заўважае ён. — У тэлевізійнай прасторы пануе тэлемарафон. Умоўна з 20 каналаў на 10–12 будзе ісці яго трансляцыя. Нельга казаць, што гэта незалежная журналістыка.

    З распаўсюдам друкаванай прэсы таксама існуюць праблемы. На сёння «Уркпошта» праводзіць, як кажуць у НСЖУ, канфліктнае рэфармаванне: зачыняюцца паштовыя аддзяленні, звальняюцца паштальёны. Складаецца крытычная сітуацыя, што пагражае мясцовым друкаваным выданням.

    — Тры тыдні таму мы адкрылі «гарачую лінію» і атрымалі больш за 500 скаргаў на тое, што прэсу не дастаўляюць. Гэта можа пагражаць зніжэннем колькасці накладаў, — папярэджвае Сяргей Таміленка.

    Чаканні? Аптымістычныя!

    І ўсё ж такі свабодалюбівая краіна не дазволіла сабе вярнуцца ў часы цэнзуры і ганебнага ціску на журналістыку. Многія рэпарцёры працуюць без выходных на фронце, у прэсе рэгулярна выходзяць расследаванні, чыноўнікі і палітыкі аператыўна каментуюць ваенную абстаноўку.

    — Нас, як і ўсіх украінцаў, падтрымлівае барацьба за свабоду і незалежнасць, — кажа Сяргей Таміленка. — Была альтэрнатыва: або вітаць акупантаў, або змагацца з імі. То бок альтэрнатывы не было. Украінскі народ зрабіў выбар. Медыя не скаціліся ў прымітыўную прапаганду, не сталі адлюстраваннем расійскай інфрапрасторы. Адначасова захавалася сувязь з народам.

    Якой будзе журналістыка пасля вайны ва Украіне? Гэта залежыць ад многіх фактараў. Аднак у НСЖУ спадзяюцца, што дэмакратычныя ўмовы будуць захаваныя, застанецца доступ да незалежнай прэсы і павага да каштоўнасцяў свабоды.

    Беларуская асацыяцыя журналістаў шчыра віншуе ўсіх украінскіх калег, партнёраў і ўсіх украінцаў і украінак з Днём незалежнасці!

    Слава Украіне!

    Чытайце яшчэ:

    «Я ў бронекамізэльцы і касцы, мясцовыя такога не маюць». Як беларускі журналіст працуе на вайне ва Ўкраіне

    «Бачу палярнае стаўленне да беларусаў». Што абмяркоўвалі на журналісцкай сустрэчы ў Кіеве

    Кіраўнік НСЖ Украіны Таміленка: Беларускім журналістам патрэбныя саюзнікі на ўзроўні ўрадаў дзяржаў

    Самыя важныя навіны і матэрыялы ў нашым Тэлеграм-канале — падпісвайцеся!
    @bajmedia
    Найбольш чытанае
    Акцэнты

    Как найти и удалить свои старые комментарии в Instagram, Telegram, YouTube, TikTok и «Вконтакте»

    12.02.2024
    Акцэнты

    30-годдзе за кратамі — сёння ў зняволенай журналісткі Кацярыны Андрэевай дзень народзінаў

    Кацярына Андрэева мусіла сустрэць «круглую» дату на волі — 5 верасня 2022 года сканчаўся яе несправядлівы тэрмін у калоніі. Але не. 7 красавіка 2022-га сям’і палітзняволенай журналісткі стала вядома, што ёй выставілі новае абвінавачанне. 13 ліпеня 2022 года Кацярыну прызналі вінаватай «у выдачы замежнай дзяржаве, міжнароднай альбо замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку дзяржаўных сакрэтаў Рэспублікі Беларусь». Суддзя Гомельскага абласнога суда Алег Харошка прызначыў ёй яшчэ 8 год пазбаўлення волі.
    02.11.2023
    Акцэнты

    Карцер, ПКТ, ШИЗО — что это такое? Как наказывают политзаключенных, которые уже находятся за решеткой

    «Медиазона» часто пишет новости о том, как заключенных отправляют в ШИЗО, ПКТ или переводят на тюремный режим. В колониях политзаключенные не сидят в камерах, а живут в бараках, ходят на работу по улице. Но даже этих «удобств» можно лишить. По сути, осужденные отбывают двойное наказание — часто по надуманным поводам — мерзнут в одиночных камерах, дышат хлоркой и не получают письма. «Медиазона» рассказывает, как наказывают тех, кто уже наказан заключением в колониию и СИЗО.
    28.06.2023
    Кожны чацвер мы дасылаем на электронную пошту магчымасці (гранты, вакансіі, конкурсы, стыпендыі), анонсы мерапрыемстваў (лекцыі, дыскусіі, прэзентацыі), а таксама самыя важныя навіны і тэндэнцыі ў свеце медыя.
    Падпісваючыся на рассылку, вы згаджаецеся з Палітыкай канфідэнцыйнасці