• Актуальнае
  • Медыяправа
  • Карыснае
  • Накірункі працы і кампаніі
  • Агляды і маніторынгі
  • Рэкамендацыі па бяспецы калег

    Ці існуе аб’ектыўная журналістыка?

    Пад аб’ектыўнай журналістыкай зазвычай разумеюць нескажонае, збалянсаванае, незаангажаванае асьвятленьне падзеяў і фактаў, а таксама сытуацыяў, што выклікаюць публічны рэзананс.

    Але ці сапраўды існуе аб’ектыўная журналістыка? І справа тут ня толькі ў тым, што мэдыя могуць выкарыстоўвацца дзеля маніпуляваньня грамадзкай апініяй. Сумневы ў аб’ектыўнасьці паўсталі якраз у дэмакратычных грамадзтвах і датычна зусім ня тых мэдыя, што абслугоўваюць партыйныя ці ўладна-карпаратыўныя інтарэсы.

    Прычым гэтыя сумневы былі настолькі моцныя, што Таварыства прафэсійных журналістаў ЗША у 1996 годзе нават выдаліла панятак «аб’ектыўная журналістыка» са свайго этычнага кодэксу.

    Што ж сталася падставай для такога радыкальнага кроку? І ці сапраўды мы мусім разьвітацца з гэтым паняткам?

    «Першародны грэх», г.зн. «адпрыродную» неаб’ектыўнасьць журналістыкі выявіла новая дысцыпліна, якая атрымала назву «Мэдыя-пісьменнасьць» (Media Literacy ці Media Education) і якая ў 90-х гадах мінулага стагоддзя досыць хутка здабыла заўважнае месца ва унівэрсітэцкіх і коледжавых раскладах.

    Галоўныя пастулаты гэтай дысцыпліны можна сфармуляваць так:

    – усе мэдыяпрадукты канструююцца (г.зн. «збудаваныя» на аснове пэўнага сэлектыўнага прынцыпу);

    – усе мэдыяпрадукты базуюцца на каштоўнасьцях ці адлюстроўваюць пэўны пункт гледжаньня (г.зн. ёсьць вынікам перадвызначанай (да пэўнай ступені) пазыцыі назіральніка);

    – у выніку падаваная карцінка рэчаіснасьці з’яўляецца фрагмэнтарнай, а адзін і той жа мэдыяпрадукт розныя людзі ўспрымаюць («прачытваюць») па-рознаму;

    – і, нарэшце, усе мэдыяпрадукты канструююцца з мэтай атрымаць прыбытак (мэдыя як бізнес) і/ці мець уплыў (мэдыя як «чацьвёртая ўлада»).

    Гэткім чынам, можна бачыць, што нават тады, калі журналістыка (як прафэсія) і самі мэдыя не знаходзяцца пад ідэалягічным ўціскам, аб’ектыўнасьць ёсьць сумнеўнай рэччу. Гэта так, але…

    Няўжо ня існуе хоць якіх сродкаў дзеля карэкцыі сытуацыі? Няўжо мы аніяк ня можам узьняцца па-над фрагмэнтарнасьцю? Няўжо аніяк немажліва ўсьвядоміць абмежаванасьць сканструяванай намі карцінкі рэчаіснасьці і тым самым пераадолець яе?

    Парадаксальна, але станоўчы адказ на ўсе гэтыя пытаньні як раз і ляжыць там, дзе і паўстаў ідэал «аб’ектыўнай журналістыкі», г.зн., у пласкіні прафэсійнай (журналісцкай) этыкі.

    Бо любая этыка перадусім і ёсьць спробай выйсьці па-за межы наяўнай, прагматычнай, эгацэнтрысцкай, карпаратыўнай ці ўладна-партыкулярнай карцінкі сьвету. Задача любой этыкі якраз і палягае ў тым, каб унівэрсалізаваць мой погляд на рэчы, унівэрсалізаваць за кошт таго, што этычныя прадпісаньні вымагаюць ад мяне пераадолець партыкулярнасьць майго погляду і мае ўласныя (эгаістычныя, у тым ліку, і карпаратыўныя) інтарэсы.

    А аб’ектыўнасьць якраз і ёсьць вынікам незаангажаванай, надпартыкулярнай пазыцыі, пазыцыі па-над маімі ўласнымі (асабістымі) інтарэсамі.

    І, нарэшце, ёсьць яшчэ адзін надзвычай важны інструмэнт (сродак), неабходны дзеля пераадоленьня фрагмэнтарнасьці (абмежаванасьці) любых канструяваных прадуктаў. Гэты інструмэнт — крытычнае мысьленьне. Дарэчы, адзначым, што культываваньне крытычнай апініі (кажучы прасьцей, уменьне задаваць вострыя пытаньні) — неад’емная частка журналісцкай прафэсіі. А таму выглядае на тое, што калегі з Таварыства прафэсійных журналістаў усё ж пасьпяшаліся выдаліць панятак «аб’ектыўная журналістыка» са свайго этычнага кодэксу.

    Самыя важныя навіны і матэрыялы ў нашым Тэлеграм-канале — падпісвайцеся!
    @bajmedia
    Найбольш чытанае
    Акцэнты

    Телеграм‑бот «Глаз бога» и «Магнит». Как милиционеры пробивают телефонные номера, почты и адреса беларусов

    Чтобы узнать, что у вас есть «безопасная» почта, вычислить адрес, куда вам привозят доставку еды (на квартиру, о которой никто не знает?) или в каких городах вы были, когда оплачивали сервисы в интернете — можно не отбирать ваш телефон или карту. Милиционеры пользуются ботами, которые уже собрали всю эту информацию — например, «Глаз бога». «Медиазона» вместе с «Киберпартизанами» рассказывает, как устроен бот.
    07.09.2023
    Акцэнты

    Какую информацию о нас хранят телеграм‑боты, чем они опасны и как удалить их из аккаунта? Отвечают эксперты

    Какие данные хранят о пользователях телеграм-боты? Как правильно удалить их из своего аккаунта? Как отличить настоящий бот от фейкового? «Медиазона» отвечает на эти вопросы вместе с разработчиком партизанского телеграма и одним из участников объединения «Киберпартизаны».
    21.08.2023
    Акцэнты

    30-годдзе за кратамі — сёння ў зняволенай журналісткі Кацярыны Андрэевай дзень народзінаў

    Кацярына Андрэева мусіла сустрэць «круглую» дату на волі — 5 верасня 2022 года сканчаўся яе несправядлівы тэрмін у калоніі. Але не. 7 красавіка 2022-га сям’і палітзняволенай журналісткі стала вядома, што ёй выставілі новае абвінавачанне. 13 ліпеня 2022 года Кацярыну прызналі вінаватай «у выдачы замежнай дзяржаве, міжнароднай альбо замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку дзяржаўных сакрэтаў Рэспублікі Беларусь». Суддзя Гомельскага абласнога суда Алег Харошка прызначыў ёй яшчэ 8 год пазбаўлення волі.
    02.11.2023
    Кожны чацвер мы дасылаем на электронную пошту магчымасці (гранты, вакансіі, конкурсы, стыпендыі), анонсы мерапрыемстваў (лекцыі, дыскусіі, прэзентацыі), а таксама самыя важныя навіны і тэндэнцыі ў свеце медыя.
    Падпісваючыся на рассылку, вы згаджаецеся з Палітыкай канфідэнцыйнасці