Кіберзброя. Як выявіць маніпуляцыі з візуальным кантэнтам?
А таксама якія інструменты аналізу фота і відэа могуць быць карысныя ў журналісцкай працы. Пра ўсё гэта распавялі сузаснавальніца незалежнай украінской арганізацыі StopFake.org Вольга Юркова і журналіст, рэдактар, медыятрэнер Аляксей Шота падчас варкшопаў, што ладзяцца ў межах Фактчэк-марафону «Давярай, але правярай» праекта Рэгіянальнага офіса Прадстаўніцтва Фонда ім. Фрыдрыха Эберта «Дыялог Усходняя Еўропа». Прапануем вам канспект заняткаў.
Адкуль браць інфармацыю (асабліва калі вы не ў Беларусі)
У якасці крыніц інфармацыі першымі часта называюць сацыяльныя сеткі: паблікі ў Facebook і Vkontakte, фотафакты ў Instagram, чаты, чат-боты і каналы ў Telegram — мясцовыя, тэматычныя і іншыя.
За імі ідуць сведчанні і фотаздымкі ад знаёмых і відавочцаў. Таксама карысныя лічбы і факты можна знайсці проста ў афіцыйных ці фінансаваных дзяржавай крыніцах. Сярод іх, напрыклад, прэс-службы арганізацый, лакальныя і нацыянальныя дзяржаўныя СМІ.
Варта звярнуць увагу на масівы і аналіз дадзеных, якія можа знайсці ў сеціве: ад сайта Белстата да апытанняў (Chatham House ды іншыя) і спадарожнікавых здымкаў (Maxar і іншыя).
Але атрыманыя звесткі могуць быць няпоўнымі ці недастатковымі, а часам — патрабаваць дадатковай праверкі.
Што такое дыпфейк?
Частка інфармацыі прыходзіць у выглядзе фота ці відэа, якія самі па сабе перасталі з’яўляцца дастатковымі доказамі факта. Яны могуць быць мадыфікаваныя ці нават створаныя штучным інтэлектам, ці AI з нуля.
Стварэнне фота, відэа ці аўдыяпрадукту з нуля нейрасеткай і называецца дыпфэйкам — deepfake. Літаральна гэта азначае «падробка сродкамі глыбокага навучання».
Дыпфэйкі зрабіліся папулярнымі прыкладна шэсць гадоў таму, калі адзін з карыстальнікаў Reddit падстаўляў у порна твары знакамітых асоб. З таго часу тэхналогіі развіваюцца вельмі хутка, і з кожным годам якасць штучна згенераванага кантэнту робіцца вышэйшай.
Тэхналогіі выкарыстоўваюцца не толькі для замены твараў, але таксама для генерацыі цэлых фэйкавых відэа і аўдыя. Чым больш у сеціве інфармацыі пра чалавека, тым больш верагодна, што пра яго тэхнічна магчыма стварыць дыпфейк. Што тычыцца мадыфікацыі ўжо існуючай інфармацыі, то вельмі даступны аб’ект — запісы анлайн-камунікацыі.
Як вызначыць дыпфэйк і фотамантаж?
Першы спосаб — параўнаць з аналагам з першакрыніцы. Крыніцу фота можна знайсці зваротным пошукам праз Google Image Reverse Search, дзе трэба запампаваць малюнак ці ўставіць спасылку, а потым націснуць «Знайсці крыніцу». Альбо можна выкарыстаць Tineye, які пасля запампоўкі фота прапануе вынікі пошуку і даты публікацый.
Яшчэ адзін варыянт — усталяваць дадатак да браўзера, якім можна карыстацца, пстрыкнуўшы на малюнак правай кнопкай мышы. Напрыклад, гэта Search by Image для Chrome. Ён уключае розныя сістэмы пошуку і таксама опцыю All searche images па іх усіх.
Другі спосаб вызначыць мадыфікацыю — праграмны. Напрыклад, анлайн-сэрвіс Forensically дазваляе ўбачыць прыкметы фотамантажу і дадзеныя здымка.
-
Опцыя Error Level Analysis паказвае ўклееныя месцы, падсвечваючы іх іншым колерам.
-
Clone Detection падсвечвае скапіяваныя і ўклееныя элементы малюнка (так можа быць павялічаная колькасць людзей, дададзеныя вокны на будынак і г. д.).
З відэа спрацуе:
-
плагін InVID-WeVerify для Firefox (інструкцыя);
-
проста пакадравы прагляд, бо АІ стварае відэа з асобных кадраў. У гэтым дапаможа відэаплэер VLC для камп’ютара ці Wathcframebyframe для YouTube.
Вось, напрыклад, знакамітае фэйкавае відэа, дзе Кім Чэн Ын выказваецца пра дэмакратыю:
Аб чым раскажуць мета- і геатэгі
Трэці спосаб вызначыць маніпуляцыю — праглядзець інфармацыю пра фотаздымак. Гэта можна рабіць не толькі праз адмысловыя праграмы, але і проста ў Windows, націснуўшы на малюнак правай кнопкай мышы. Адкрыецца вакенца, дзе трэба шукаць укладкі «Уласцівасці — Падрабязна». Там могуць быць напісаныя:
-
Геатэгі, калі ў аўтара фота ў тэлефоне не выключана захаванне геалакцыі ў файле (гэта рэдкасць).
-
Метададзеныя, калі іх адмыслова не пачысцілі: мадэль фотаапарата, дата фота, калі і нават якім софтам зробленая мадыфікацыя.
Важна! З 2020 года актывісты часта чысцяць метатэгі фотаздымкаў, каб па іх не знайшлі сілавікі. З той жа мэтай рэдакцыі лепш правяраць і чысціць метададзеныя здымкаў перад публікацыяй. Гэта можна рабіць у графічных рэдактарах, анлайн-сэрвісах і нават дадатках для тэлефона.
Як натрэніраваць вока на дыпфэйкі?
Чацвёрты спосаб вызначыць маніпуляцыю — «натрэніраваць вока» і ўважліва аналізаваць выявы.
Згенераваны кантэнт бывае рознай якасці ў залежнасці ад выдаткаваных на яго рэсурсаў. У тэорыі яго лёгка пазнаць: на фота гэта крывыя будынкі, размыты край вопраткі, ненатуральныя плечы ці нават часткі цела і гэтак далей. На аўдыязапісе гэта змена тону голаса, няякасны гук.
На відэа — пэўная «мульцяшнасць» героя, калі ён крыху падобны да персанажа камп’ютарнай гульні. Гэта ненатуральная міміка, міргае занадта рэдка альбо занадта часта. Вусны могуць рухацца несінхронна з прамоўленымі словамі, а галава — не рухацца ўвогуле. Якасць відэа можа быць кепскай — акурат для таго, каб не кідаліся ў вочы дзіўныя дэталі.
На няякасным дыпфейку чалавек наадварот будзе занадта сіметрычны, але яму будзе не хапаць завушніцы, дужкі акуляраў, будуць няроўнасці ў вобласці шыі, валасоў, пальцаў. Надпісы могуць быць нечытэльнымі.
Можна скласці яшчэ вельмі доўгі спіс прыкметаў. Але калі каротка — чалавек на дыпфэйку выглядае ненатуральна, і яскравей за ўсё гэта бачна па форме, колеру і рухах дэталяў.
Натрэніраваць вока можна тут:
-
Фота — сайт This person does not exist.
-
Відэа, аўдыё, фота — Digger.
А што наконт тэксту?
З тэкстам пакуль працуе толькі праверка ўручную: ChatGPT і іншыя нейрасеткі не заўсёды генеруюць карэктную і актуальную інфармацыю. Наколькі — залежыць ад спосабу навучання нейрасеткі і ад таго, якой былі якасць і актуальнасць інфармацыі для навучання. Базы ChatGPT — не зусім актуальныя і абмежаваныя 2021 годам.
Дарэчы, зараз існуюць якасныя праграмы для транскрыбавання аўдыя — і іх выкарыстанне таксама можа правакаваць скажэнне інфармацыі. Але рэцэпт усё той жа — правяраць.
Бонус — як знайсці чалавека па фота ці скрыншоце
Штучны інтэлект дапамагае не толькі ствараць неіснуючыя асобы, але і апрацоўваць звесткі пра рэальных людзей. Напрыклад, вызначыць асобу па фота і відэа.
Ідэнтыфікацыя па фота можа дапамагчы, напрыклад, даведацца імёны набліжаных да ўладаў, што фігуруюць на афіцыйных здымках. Таксама можна даведацца імёны людзей, якіх сілавікі затрымалі і выклалі з імі фота ці відэа без імя і прозвішча.
Адзін з інструментаў для ідэнтыфікацыі асобы — анлайн-сэрвіс Pimeyes. Сюды можна запампаваць фота ці два (лепш з розных ракурсаў). Пасуюць нават скрыншоты з відэа і выявы, дзе чалавек у шапцы ці акулярах.
Сэрвіс пакажа, на якіх сайтах сустракаецца твар чалавека, у тым ліку ў некаторых сацсетках. Бясплатная версія дае тры спробы пошуку на дзень, у платнай гэтая колькасць большая, да таго ж можна проста перайсці па спасылцы на крыніцу.
Каб вызначыць крыніцу праз бясплатную версію, можно зрабіць скрыншот фота з выдачы на сайце. Пасля — пашукаць яго праз пошук па малюнку ў Google і Яндэксе (яны паказваюць розныя вынікі).
Чытайце яшчэ:
Появилось руководство по фандрейзингу от MediaDev
Феномен Midjourney: чаму гэтая нейрасетка стала мегапапулярнай і як ёй карыстацца?
«Трымаемся праўды, трымаемся разам!» З Вільні стартаваў марафон салідарнасці са зняволенымі калегамі
![](https://baj.media/wp-content/themes/baj/assets/images/telegram-logo.jpg)