• Актуальнае
  • Медыяправа
  • Карыснае
  • Накірункі працы і кампаніі
  • Агляды і маніторынгі
  • Рэкамендацыі па бяспецы калег

    Асцярожна: прапаганда! Ці трэба і як асвятляць прадзяржаўны кантэнт

    Асвятленне дзеянняў і рашэнняў улады — жыццёвая неабходнасць для незалежных медыя нават ва ўмовах вымушанай эміграцыі. Але як быць з заявамі прапаганды? Тыражаваць шалёнасць? Альбо ігнараваць? Вострая дыскусія разгарнулася падчас круглага стала, арганізаванага БАЖ і журналісцкай арганізацыяй Mixer (Польшча). Пераказваем асноўныя аргументы бакоў.

    Наколькі мэтазгодна рэтрансляваць прапаганду?

    Трэба канстатаваць, што многія інфанагоды, якія цікавыя грамадству, так ці інакш звязаныя з уладай. Калі іх не асвятляць, то згубіш аўдыторыю, што ў сучасных умовах максімальна крытычна.

    Аднак апошнім часам амаль кожны дзень у буйных медыя выходзіць чарговы артыкул, прысвечаны адыёзным прапановам прапаганды. Здаецца, ідэолагаў гэта цалкам задавальняе.

    — Часам нашыя медыя займаюцца папулярызацыяй прапагандыстаў, — заўважае заснавальнік газеты «Салідарнасць» і намеснік старшыні БАЖ Аляксандр Старыкевіч. — Напрыклад, выходзіць такая публікацыя, маўляў, [Рыгор] Азаронак узяў інтэрв’ю ў [Уладзіміра] Салаўёва. Мы паглядзелі яго і пераказваем, пра што вялася гаворка. А далей, сапраўды, ідзе выкладанне тэзісаў гэтай праграмы без каментароў з боку рэдакцыі. Навошта?

    Журналіст не адмаўляе права кожнага медыя на рэдакцыйную палітыку. Але ён уздымае пытанне: наколькі мэтазгодна рэтрансляваць прапаганду?

    — Каб у свой час тэлеканалы і незалежныя медыя не расказалі б пра антыкарупцыйную справаздачу Лукашэнкі, той бы не перамог на выбарах у 1994 годзе, — прыгадалі ўдзельнікі круглага стала. — Мы павінны фармаваць парадак, а не ісці за ім.

    Але ці можна наогул адмовіцца ад прадзяржаўнага кантэнту? Вялікая колькасць інфанагод наўпрост тычыцца нават тых, хто з’ехаў з краіны. Узгадаць хаця б немагчымасць працягнуць тэрмін дзеяння старога пашпарта ці атрымаць новы дакумент у беларускіх консульствах і амбасадах.

    — Я б хацеў заклікаць медыясупольнасць жыць у сучасным, — выказаўся прадстаўнік буйнога інфармацыйнага сайта. — Калі вы лічыце, што інтэрв’ю Азаронка з Салаўёвым ніхто не ўбачыць, калі мы, незалежныя медыя, не раскажам, то вы вельмі моцна памыляецеся. Пры гэтым трэба расказваць і паказваць кантэкст. Напэўна, ёсць людзі, якія, сутыкнуўшыся з прапагандай на YouTube ці ў Tik­Tok, могуць не разабрацца. І на гэтую аўдыторыю трэба працаваць.

    Ён пагадзіўся, што просты пераказ тэзісаў прапаганды — глупства, але неабходна іх разбіраць і паказваць, што праўда, а што — не.

    — Не думайце, што калі мы не пішам, то людзі гэтага не бачаць, — падкрэсліў рэдактар.

    З гэтым цяжка не пагадзіцца. Тым больш, што фіксацыя наратываў можа мець значэнне ў будучым — падчас юрыдычнай ацэнкі судамі дзейнасці прапаганды.

    «Калі прыкінуцца, што чагосьці няма, яно не знікне»

    А вось патрабаванне пазбягаць лукашэнкаўскага кантэнту (а такія заклікі перыядычна гучаць з боку некаторых блогераў) можа нагадваць цэнзуру. Чым незалежныя медыя ў такім выпадку будуць адрознівацца ад дзяржаўных СМІ, якія выбарачна інфармуюць аўдыторыю?

    — Раней і ў Беларусі было прынята нешта не заўважаць і пра нешта не пісаць. Казалі: навошта вы пішаце пра Лукашэнку? Лепш раскажыце пра чарговы з’езд нейкай партыі. Калі прыкінуцца, што чагосьці няма, яно не знікне, — нагадала журналістка Таццяна Каравянкова. — Другое пытанне, што да гэтага трэба ставіцца крытычна і даваць да інтэрв’ю прапагандыстаў ці да заяў Лукашэнкі тлумачэнні. Каб у чытача быў выбар, і, прачытаўшы артыкул, ён мог зразумець, што адбываецца, і зрабіць асэнсаваны выбар.

    Тады паўстае пытанне, як зрабіць так, каб каментаванне не выглядала як навязванне думкі. У любым выпадку давядзецца выносіць ацэнкі, а гэта ўжо супрацьдзеянне, то бок контрпрапаганда.

    Паводле медыяэксперткі і даследчыцы прапаганды Ірыны Сідорскай, каб перапыніць ланцужок трансляцыі прапагандысцкіх наратываў, трэба адразу рэканструяваць і падсвятляць, што сфальсіфікавана, пра што змаўчалі, дзе прыхільнікі рэжыму падманулі.

    Цяпер ёсць шэраг рашэнняў, якія дазваляюць маркіраваць небяспечны кантэкст. Напрыклад, з дапамогай элементаў вёрсткі. Гэта можа быць своеасаблівым кансэнсусам: і не ўтойваць інфармацыю, і шчыра папярэджваць чытача.

    Падсумавала дыскусію дырэктарка Еўрапейскай федэрацыі журналістаў (EFJ) Рэната Шродар:

    — Мы бачым вялікі выклік у тым, каб будаваць давер да медыя. І таму так настойліва засяроджваемся на працы медыйных саветаў і іншых форм самарэгулявання і ўзаемадзеяння з грамадскай супольнасцю.

    Чытайце яшчэ:

    Фізічныя пагрозы, дэзінфармацыя, цэнзура. Шэсць сучасных выклікаў для медыя

    «Не рабіце мне нервы!» Прадстаўнікі медыя — аб таксічных выпадках у межах прафесіі

    «Рускія — гэта фашысты». Як інтэрв’юерка Лукашэнкі пераабувалася проста падчас вайны

    Самыя важныя навіны і матэрыялы ў нашым Тэлеграм-канале — падпісвайцеся!
    @bajmedia
    Найбольш чытанае
    Акцэнты

    Как найти и удалить свои старые комментарии в Instagram, Telegram, YouTube, TikTok и «Вконтакте»

    12.02.2024
    Акцэнты

    30-годдзе за кратамі — сёння ў зняволенай журналісткі Кацярыны Андрэевай дзень народзінаў

    Кацярына Андрэева мусіла сустрэць «круглую» дату на волі — 5 верасня 2022 года сканчаўся яе несправядлівы тэрмін у калоніі. Але не. 7 красавіка 2022-га сям’і палітзняволенай журналісткі стала вядома, што ёй выставілі новае абвінавачанне. 13 ліпеня 2022 года Кацярыну прызналі вінаватай «у выдачы замежнай дзяржаве, міжнароднай альбо замежнай арганізацыі ці іх прадстаўніку дзяржаўных сакрэтаў Рэспублікі Беларусь». Суддзя Гомельскага абласнога суда Алег Харошка прызначыў ёй яшчэ 8 год пазбаўлення волі.
    02.11.2023
    Акцэнты

    Теперь консул может только изъять паспорт. Что означает новый указ для белорусов, уехавших из страны?

    Очередное решение властей, которое поражает в правах белорусов.  Лукашенко подписал указ, которым изменил порядок выдачи документов в посольствах и консульствах за границей. Теперь там нельзя продлить или получить паспорт. Как же быть? Комментирует юридическая служба БАЖ.
    05.09.2023
    Кожны чацвер мы дасылаем на электронную пошту магчымасці (гранты, вакансіі, конкурсы, стыпендыі), анонсы мерапрыемстваў (лекцыі, дыскусіі, прэзентацыі), а таксама самыя важныя навіны і тэндэнцыі ў свеце медыя.
    Падпісваючыся на рассылку, вы згаджаецеся з Палітыкай канфідэнцыйнасці